Νέα Λιβερά:   Είναι ο συνοικισμός των προσφύγων που χτίστηκε σε μοναστηριακή έκταση, που απαλλοτριώθηκε από το κράτος.
 «Το χωριουδάκι μας το ονόμασαν Νέα Λιβερά, γιατί όλοι ήμαστε από την Λιβερά του Πόντου».Ελισάβετ Μυρίδου. 

 «Πήγαμε 40 οικογένειες από τη Λιβερά και 2 ξένοι. Η τότε Κυβέρνηση (1925) απαλλοτρίωσε τα κτήματα της Μονής Ζωοδόχου Πηγής Καστρίου και αποφασίσαμε την ημέρα θα φύγουμε από την Τρύπη, όπου βρισκόμασταν. Νοίκιασα ένα μουλάρι μαζί με άλλες 4 οικογένειες και ξεκινήσαμε…» Γεώργιος Ιωάννου Δημητριάδης.

Ξεριζωμός, διωγμός και σφαγή. Ατέλειωτες πορείες μέσα στην έρημο. Οι Λιβερίτες που διασώθηκαν, με αξιοθαύμαστο κουράγιο και πίστη ζωής, ξαναρίζωσαν στη νέα- την πολύ παλιά- πατρίδα και πρόσφεραν το νέο αίμα. Πιστεύω ότι έχει ενδιαφέρον να παραθέσουμε εδώ μερικά στοιχεία για την περιοχή του Πόντου που άφησαν βίαια. Λίγα λόγια για τη Λιβερά του Πόντου και τους ανθρώπους της, για να μην ξεχνάμε κι αυτό το κομμάτι της ιστορίας μας, την ποντιακή Ιστορία.

…"Είναι αδιανόητο να μιλήσουμε για τα τραγικά γεγονότα του 1922, χωρίς να προσδιορίσουμε χωρικά την καταστροφή, που ως «μικρασιατική» αποκτά την πραγματική πολιτισμική και κοινωνική της διάσταση.
Η Λιβερά του Πόντου (αναφέρεται και ως Δουβερά ), σήμερα Yaslik, απέχει 30χλμ από την Τραπεζούντα και είναι ορεινό χωριό μέσα στα έλατα. Παλιά είχε 400 σπίτια και 5 συνοικίες:
Ρακάν,Φάλαινα,Κατωχώρ’, Παραλίθ’, Ζάμαινα".

…"Το 1922, και ιδιαίτερα η Συμφωνία που υπογράφηκε στη Λωζάνη το 1923 για την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, διέκοψε τον τρισχιλιετή ρου της ποντιακής ιστορίας. Η Λιβερά του Πόντου εισχωρεί στην ελλαδική πραγματικότητα τραγικά μεταλλαγμένη πλέον σε Νέα Λιβερά.

…Η απογραφή προσφύγων του Απρίλη 1923 δεν αναφέρει το Καστόρειο / Καστανιά, σημάδι ότι οι λιβερίτες εγκαταστάθηκαν λίγο αργότερα στη βόρεια Λακωνία.
Πράγματι σε έγγραφο του Νομογεωπόνου Λακωνίας της 11-1-1924 γίνεται μνεία σε αίτηση προσφύγων για εγκατάσταση τους στα μοναστηριακά κτήματα της Μονής Καστρίου Λακεδαίμονος. Στις 12 Ιουνίου 1924 η Ε.Α.Π. ενημερώνει τη Δ/νση Εποικισμού του Υπουργείου Γεωργίας ότι αποφάσισε να εγκαταστήσει 30 οικογένειες Ποντίων προσφύγων σε κτήματα της Μονής Καστρίου που πρόκειται να επιταχθούν".

…"Για πρώτη φορά καταγράφεται η Νέα Λιβερά ως οικισμός του Δήμου Καστορίου με 137 κατοίκους στην απογραφή του 1928 (ΦΕΚ 16/05/1928). για να καταργηθεί με το ΦΕΚ 225, τ.Β΄/14.03.1971, εν μέσω της Δικτατορίας, οπότε και προσαρτάται στον οικισμό Καστρί της κοινότητας"

Αυτά αναφέρει, μεταξύ άλλων, η κ. Άβα Μπουλούμπαση, αρχιτέκτων, ιστορική ερευνήτρια σε άρθρο της που μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο εδώ.

Με αφορμή λοιπόν τη συμπλήρωση 100 ετών από την εγκατάσταση των Ποντίων της Λιβεράς Τραπεζούντας του Πόντου στον οικισμό της σ΄γχρονης Νέας Λιβεράς  η Ομάδα Γυναικών Καστορείου (νυν δε Σύλλογος Γυναικών Καστορείου), σε συνεργασία με τον Σύλλογο Ποντίων Λακωνίας "Ο Πόντος" την Κυριακή 27 Ιουλίου 2025 συνδιοργάνωσαν βραδιά Μνήμης και Πολιτισμού με τίτλο: «Σο πέραν τη μαχαλάν μουχαμπέτια και χαράν», στο προαύλιο του Ναού της Αγίας Βαρβάρας

Ολόκληρη τη σχετική εκδήλωση μπορείτε να παρακολουθήσετε στα βίντεο που ακολουθούν. Η διάρθρωση της παρουσίασής τους σε πέντε Μέρη επιλέχτηκε για την ευκολότερη και πλέον άνετη και κατανοητή προσέγγιση των θεατών και ακροατών της εκδήλωσης.

ΜΕΡΟΣ Α΄Θα παρακολουθήσετε εισαγωγικά και α) χαιρετισμό από τον π. Θεόφιλο, εκ μέρους του σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευσταθίου και β) χαιρετισμό του π. Γεωργίου Μπλάθρα.

ΜΕΡΟΣ Β΄ Θα παρακολουθήσετε ομιλίες των: α) Ανατολής Παπαδοπούλου, β) Μαρίας Νεοφωτίστου, γ) Άβας Μπουλούμπαση και γ) Μαρίας Καλτσίδου

ΜΕΡΟΣ Γ΄ Θα παρακολουθήσετε την ομιλία του κ. Γεωργίου Μυρίδη

ΜΕΡΟΣ Δ΄ Θα παρακολουθήσετε τραγούδια, στοιχεία για την ποντιακή φορεσιά, και στη συνέχεια χορούς από το χορευτικό συγκρότημα του Συλλόγου "Ο Πόντος".

ΜΕΡΟΣ Ε΄ Θα παρακολουθήσετε τους τελευταίους χορούς του χορευτικού συγκροτήματος και ολιγόλεπτες παρεμβάσεις του π. Γεωργίου Μπλάθρα και του κ. Γεωργίου Μυρίδη.

Για πληρέστερη ενημέρωση δείτε και τα άρθρα:

1. 1922-2022 Εκατό χρόνια μνήμες - Από τη Λιβερά του Πόντου στη Νέα Λιβερά της Λακωνίας- Γράφει η Βαρβάρα Κεμερίδου
2. Ένα Χρέος: Γράφει η Άβα Μπουλούμπαση
3. Νέα Λιβερά: Χτίζοντας τη ζωή από το τίποτα- Γράφει ο Γιώργης Χρ. Μυρίδη
4. Κάρεν-Καλίσα Χιώτη: Στο Πανεπιστήμιο Κοπεγχάγης ποντιακά τραγούδια του Γιάννη Μαραπά
5. Παναγιώτης Κουστουλίδης, ένας Πόντιος ιερέας στη βόρεια Λακεδαίμονα - Γράφει η Ευαγγελία Πάντου
6. Χρονικό προσφυγιάς του 1923 των κατοίκων Νέας Λιβεράς στο Καστρί Καστορείου- Γράφει ο Γ. Μυρίδης
7. Λίγα στοιχεία για την Ιερή Μονή Ζωοδόχου Πηγής Καστρίου