header kastoreioportal copy1

Οι λέξεις μας: Παραχαλιάζω, μούργα, εναντρόερα

paraxaliazoΠαραχαλιάζω: βρίσκομαι σε κατάσταση νωθρότητας και αδράνειας, παραλύουν οι σωματικές και διανοητικές μου δυνάμεις, αποβλακώνομαι. Το β΄ συνθετικό είναι η αρχαία λέξη χάλις –ιος, που κατά το λεξ. L.S σημαίνει άκρατος οίνος. Θησαυρίζονται οι λέξεις χαλίκρητος, χαλιδοφόρος χαλιμάς.

Χαλίφρων είναι ο ελαφρώς σκεπτόμενος, ο απερίσκεπτος, ο χαύνος, ο ενδοτικός, «ο μεμηνώς και έχων χαλασμένας τας φρένας» δηλ. που βρίσκεται σε κατάσταση μανίας και έχουν χαλάσει τα μυαλά του.
Χαλιφρονέω έχω χαλαράς τας φρένας, είμαι ηλίθιος. Χαλιφροσύνη είναι η απερισκεψία, η αφροσύνη. Χαλίκρητος οίνος είναι ο άκρατος που δεν έχει αναμιχτεί με νερό.

Κατά τον Χόφμαν χαλί-κρατος οίνος στην Αττική διάλεκτο και χαλί-κρητος στην ιωνική. Επίσης ακροχάλιξ ο ελαφρώς μεθυσμένος
Κατά τον Σουίδα χαλίκρητος ποτός είναι ο οίνος που χαλάει το μυαλό και χαλίμα είναι η πόρνη από του «χαλάσθαι το σώμα» από μέθη ή μανία.
Κατά τον Ησύχιο «χαλίφρονας, παράφρονας, μαινομένας, βέλτιον δε τας καταφερείς και κεχαλασμένας προς συνουσίαν υφ’ ηδονής». Ο Ησύχιος επίσης μνημονεύει και το χαλιστός εκ του χαλάω.
Στο λεξικό Μπαμπινιώτη της ΝΕΓ η λέξη χάλι ετυμολογείται από την τούρκικη hal.
Παραχαλιάζει κάποιος από τη υπερβολική ζέστη ή από την ελαφριά μέθη ή από τη χρήση ναρκωτικών, αποχαυνώνεται.
Υπάρχει μία νοηματική διασύνδεση με τη λέξη χαυδώνω> χαβδώνω και χαβδαλιάζω (=κάθομαι γύρω στη φωτιά με τα πόδια ανοικτά και παραχαλιάζω).
Για τους λάτρεις της αρχαίας γλώσσας παραθέτω αυτούσιο το λήμμα από το λεξικό Μουσούρου.
paraxaliazo

Μούργα:  (αμούργα, αμόργη, αμοργή το καταπάτι του λαδιού).
Η μούργα στα «Άτακτα» του Κοραή λέγεται αμούρι και αμόργη. Είναι το παχύτατο μέρος του λαδιού, που μαζεύεται στον πάτο του πιθαριού ή του λαδικού
Επίσης κατά τον Σουίδα αμόργη είναι η τρυγία, και αμοργίς είναι η υποστάθμη του ελαίου και τρυγία του οίνου δηλ. το κατακάθι, η λάσπη.
Κατά το Γουδιανό λεξικό: «η αμόργη εκ του αμέργω γέγονε, είναι δε υποστάθμη ελαίου και τρυγή οίνου, έστι δε και είδος βοτάνης πορφυράς εξ ης και τα αμόργινα ιμάτια».
Και στο ετυμολογικό του Χόφμαν η λέξη προέρχεται από το ρήμα αμέργω= δρέπω, σύρω, κόπτω. Αμοργός είναι ο εκθλίβων, ο αποστραγγίζων, ο εκμυζών και αμόργη η υποστάθμη από την έκθλιψη των ελαιών.
O σκύλος με το σκούρο χρώμα λέγεται μούργος< μουργός < μούργα <αμόργη (ετυμολογικό λεξ. Ανδριώτη).
Αλλά και Αμόργιανη, τοπωνύμιο της αγροτικής περιοχής Καστορείου με μαύρο αποσαθρωμένο χαλίκι που στραγγίζει και δεν βαστάει καθόλου νερό.
Στην Ποντιακή διάλεκτο «ο μαύρος και άχρηστος ζωμός ο εκκρινόμενος εκ των καταπατουμένων ελαιών εν τω ελαιοτριβείω» λέγεται γάρος. Στη νότια Λακωνία η μούργα λέγεται και κατσίγαρος, μια λέξη που έρχεται από τα αρχαία χρόνια και σημαίνει άλμη, σαλαμούρα. Η λέξη θησαυρίζεται στον Αισχύλο, στον Σοφοκλή, στον Αθήναιο στον Στράβωνα, στον Γαληνό. Από το αρχαίο γάρος, προέρχεται το μεσαιωνικό γαρίζω (έχω κακή γεύση) και φθάνουμε στο σημερινό γαριάζω και γαριασμένος που σημαίνει χάνω τη λάμψη μου.
Στη δεκαετία του ’50, στα παλιά λιοτρίβια ο λιόσμος (ο κατσίγαρος) που αποχετευόταν σε ένα ξίσκεπο αυλάκι, πάνω-πάνω ήταν πηχτός και λεγόταν μούργα. Με αυτή τη μούργα μαζί με τα κατακάθια από τις λίμπες και τα τηγανόλαδα, οι γυναίκες έφτιαχναν σαπούνι. Έβαζαν καλάμια κάθετα στη ροή του κατσίγαρου σε απόσταση μισού μέτρου περίπου, και εκεί μαζευόταν η μούργα που ήταν σαν την άφρη του βραστού κρέατος. Μάζευαν με τρυπητή κουτάλα (κεψέ) τη μούργα και την έβαζαν σε μεγαλούτσικα ντενεκεδάκια από κονσέρβες που τους είχαν βάλει σύρμα για χεράκι. Η καλύτερη συγκομιδή γινόταν στα ξυλάκια που ήσαν πιο κοντά στο λιοτρίβι. Η κάθε γυναίκα ή κορίτσι είχε σημαδέψει τα δικά της και γίνονταν τρικούβερτοι καβγάδες αν δεν τηρούνταν η σειρά.   

Εναντρόερα: Στο χωριό όταν αναζητούσαν ένα πρόσωπο οικείο και ρωτούσαν «πού είναι» η απάντηση ήταν «κάπου εδώ τριγύρω ή έναν τρόερα». Για παράδειγμα, το παιδί παίζει έναν τρόερα ή θα βγω έναν τρόερα να μαζέψω χόρτα, αν με χρειαστείς θα είμαι έναν τρόερα.
Όταν κάποιος ήταν χαρούμενος για προσωπικό του ευχάριστο γεγονός (ονομαστική γιορτή, γέννηση παιδιού, αρραβώνα κ.λπ.) κερνούσε στο καπηλειό ή στο καφενείο έναν τρόερα δηλαδή αυτούς που ήσαν τριγύρω.
Η λέξη προέρχεται από το μεσαιωνικό επίρρημα τριγύρω και τρογύρω.
Στα ποντιακά λέγεται τριγύρου, τρουγύρου, τρουγιούρου.
Κατά τον Φ. Κουκουλέ το μεσαιωνικό επίρρημα τριγύρω προήλθε από την έκφραση τρέχω τον γύρο, με τον μεταβατικό τύπο τρογύρο και κατ’ επίδραση των σύνθετων με το τρις, τριγύρω.
Με δεύτερο συνθετικό τη λέξη γύρω και γύρος υπήρχε η λέξη κρεβατόερας, κρεβατόγερας, κρεβατόγυρος. Ο κρεβατόγερας ήταν μια φαρδιά φάσα φτιαγμένη με βελονάκι ή κοφτό ασπροκέντι και προσαρμόζονταν στην ακμή του στρώματος γύρω-γύρω από το κρεβάτι που ήταν στρωμένο με στρωσίδια της φιγούρας.
(κρεβατόγυρος όπως ποδόγυρος).

Επιλογές

Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών και καθαρισμοί…

Με το άρθρο 136 του Νόμου 5106 (ΦΕΚ  Α΄63  / 01-05-2024) πήρε παράταση η...

Προληπτικά μέτρα πυροπροστασίας οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων

Με απόφαση του Υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας εγκρίθηκε η υπ’ αρ. 20/2024...

Αποκατάσταση Προσκτίσματος (Κελιού) και άλλες εργασίες στην Ι.Μ…

Η Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής Ροϊτσας στο Δ.Δ. Μέλισσας Δ. Ανατολικής Μάνης είναι μοναστηριακό συγκρότημα...

Οι λέξεις μας: Παραχαλιάζω, μούργα, εναντρόερα

Παραχαλιάζω: βρίσκομαι σε κατάσταση νωθρότητας και αδράνειας, παραλύουν οι σωματικές και διανοητικές μου δυνάμεις...

Περιφερειακή Πυροσβεστική Διοίκηση Πελοποννήσου: Απαγορεύεται η καύση στην…

Από την Περιφερειακή Πυροσβεστική Διοίκηση Πελοποννήσου ανακοινώνεται ότι από την Κυριακή 7 Απριλίου έως...

Πρόσφατα

Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών και καθαρισμοί…

Με το άρθρο 136 του Νόμου 5106 (ΦΕΚ  Α΄63  / 01-05-2024) πήρε παράταση η...

Προληπτικά μέτρα πυροπροστασίας οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων

Με απόφαση του Υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας εγκρίθηκε η υπ’ αρ. 20/2024...

Αποκατάσταση Προσκτίσματος (Κελιού) και άλλες εργασίες στην Ι.Μ…

Η Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής Ροϊτσας στο Δ.Δ. Μέλισσας Δ. Ανατολικής Μάνης είναι μοναστηριακό συγκρότημα...

e-books του Κ

dimitrakakis plires

KORZHS EXOFYLLO

thisayros cover

tragoudia cover

KYRA SARAKOSTH

the donky

Στον Κόσμο

Η ΕΕ και η Ιαπωνία εγκαινιάζουν ενισχυμένο διάλογο…

Η ΕΕ και η Ιαπωνία θα συνεργαστούν για την ανάπτυξη νέων υλικών που χρησιμοποιούνται...

Η Ομάδα Ευρωπαίων Πολιτών για την αντιμετώπιση του…

Αύριο ξεκινά τις εργασίες της η Ομάδα Ευρωπαίων Πολιτών για την αντιμετώπιση του μίσους...

Βουλγαρία - ΒΤΑ: Η Σόφια προωθεί την υποψηφιότητα…

Ο διοικητής της Βουλγαρικής Εθνικής Τράπεζας (BNB) Ντιμίταρ Ράντεφ συζήτησε με τη γενική διευθύντρια...

Οι λέξεις μας

Οι λέξεις μας: Παραχαλιάζω, μούργα, εναντρόερα

Παραχαλιάζω: βρίσκομαι σε κατάσταση νωθρότητας και αδράνειας, παραλύουν οι σωματικές και διανοητικές μου δυνάμεις...

Οι λέξεις μας: Σφεντουρίζω, Πόχα, Σκουρκοφαμελιά, Χούφταλο …

Σφεντουρίζω: εκσφενδονίζω μακριά, γρήγορα και με δύναμη. Η λέξη προέρχεται από τη σφεντόνα...

Οι λέξεις μας: Λαγοκοιμάμαι, Λω, Φοράκια

Λαγοκοιμάμαι: κοιμάμαι ελαφρά, όπως ο λαγός και αγρικάω ό,τι γίνεται γύρω μου. Ο...

Μαρτυρίες

Απόκριες στο Καστρί στις αρχές του 1900

Αφηγείται η Χαρ. Σκιαδά Στο Καστρί Λακωνίας, το χωριό της γιαγιάς μου, η οποία μου...

Οι Απόκριες του 1955 Το δημοκρατικό πνεύμα της…

Γράφει η Ελένη Κάντζα - Σουλικιά Ήταν Κυριακή της αποκριάς γύρω στις ένδεκα (11)...

Ζωή Χιονίδου-Τσιλιγκιαρίδου

Γράφει ο Γ. Μυρίδης Υπάρχουν κάποιες περίοδοι στη ζωή μας που κάποιες πληροφορίες για συγκεκριμένο...

Τα χωριά μας

www 

ΟΙΚΙΣΜΟΙ

ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ-ΡΕΓΚΟΖΕΝΑ
https://regozena.gr/

ΑΓΟΡΙΑΝΗ
https://agoriani.gr/

ΑΛΕΥΡΟΥ
http://www.alevrou.com

ΒΟΡΔΟΝΙΑ
http://www.vordonia.com/
(εμπορικο-για ελαιόλαδο αθηναλιάς)
http://bordonia.blogspot.com/

ΓΕΩΡΓΙΤΣΙ
https://www.georgitsi.gr/

ΚΑΣΤΟΡΕΙΟ
https://tokastori.wordpress.com
Με πολλές πληροφορίες για το Καστόρειο και όλα τα χωριά της περιοχής των β. Δήμων
http://tokastoreion.blogspot.com/

ΛΟΓΚΑΝΙΚΟΣ
https://www.loganikos.gr/

ΠΕΛΛΑΝΑ
https://pellana-fanclub.blogspot.com/
http://pellanas.blogspot.com/

ΣΥΛΛΟΓΟΙ-ΦΟΡΕΙΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΟΥΣΙΝΑ
http://www.lousina.gr/
http://lousina.blogspot.com/

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ
https://www.polydefkis.gr/

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΟΓΚΑΝΙΚΙΩΤΩΝ ΣΠΑΡΤΗΣ ΒΕΛΕΜΙΝΑ
https://www.velemini.com/

ΣΧΟΛΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΣΤΟΡΕΙΟΥ
http://lyk-kastor.lak.sch.gr/

facebook icon logo

   ΠΑΡΔΑΛΙ
https://www.facebook.com/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%B4%CE%AC%CE%BB%CE%B9-%CE%A3%CF%80%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%82-Pardali-Sparta-211026622326044/

ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ
https://www.facebook.com/groups/139331976099946/