«Η κυριότερη δόξα του τελευταίου μέρους του Μεσαίωνα δεν ήταν οι καθεδρικοί του ναοί ή τα επικά του ποιήματα ή ο σχολαστικισμός του· ήταν για πρώτη φορά στην ιστορία το χτίσιμο ενός πολυσύνθετου πολιτισμού που δε στηριζόταν πια στις πλάτες των καταϊδρωμένων δούλων και των κούληδων αλλά κατά βάση σε δυνάμεις έξω από τον άνθρωπο»*.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, η αιολική και υδάτινη ενέργεια χρησιμοποιήθηκαν πλατιά στη θέση της μυϊκής δύναμης. 'Οταν έγινε η απογραφή  στην Αγγλία,  στο βιβλίο Ντούμζντεϊ (Doomsday Book) το 1806 σημειώθηκε πως 5.000 μύλοι λειτουργούσαν στη χώρα από την εποχή αυτή. Αυτό σήμαινε ότι ένας μύλος αναλογούσε σε κάθε πενήντα οικογένειες. Το γεγονός αυτό πρέπει να ανέβασε σημαντικά το βιοτικό επίπεδο στην Αγγλία.
Έτσι και η περιοχή μας, πλουσιότατη σε υδατικό δυναμικό, έχει να επιδείξει πλήθος νερόμυλων: μόνο στην περιοχή της Καστανιάς αναφέρονται τουλάχιστον 12 νερόμυλοι.
Όμως εκτός από τους νερόμυλους  οι άνθρωποι χρησιμοποίησαν την υδάτινη ενέργεια και σε λιοτρίβια, νεροτριβές, αλλά και νεροπρίονα. Νεροπρίονα για υλοτομία αλλά, κατά μία μαρτυρία, και επεξεργασία πέτρας.
Ενδιαφέρον, λοιπόν, έχει η παρακάτω πληροφορία για την παροχή άδειας κατασκευής και λειτουργίας υδροπρίονου στην περιφέρεια της Καστανιάς κατά το έτος 1872.

Από τη Διδακτορική Διατριβή της Δήμητρας Σταθοπούλου, «Εξέλιξη πληθυσμού στη Λακωνία και νοοτροπίες κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα (1850-1900)» σελ. 67, Αθήνα 2006
Αντιγράφουμε:

Υδροπρίονα: Τα πυκνά δάση του Πάρνωνα και του Ταϋγέτου οδήγησαν ένα μέρος των κατοίκων να στραφεί προς την υλοτομία τόσο για εμπορία της ξυλείας όσο και για την κατασκευή σανίδων. Από την έρευνά μας προκύπτει λειτουργία υδροπριόνων στον Πάρνωνα «κατά την θέσιν Καψασκού»¹⁴⁵ και το «εις την δασικήν θέσιν Βαρκασόρευμα ή Σπασμένη Βρύση»¹⁴⁶ του ορίου Βαμβακούς του δήμου Οινούντος, και στον Ταϋγετο το «εις θέσιν Κρύα βρύση ορίου Κουμουστάς του δήμου Φάριδος»¹⁴⁷, το «κατά την θέσιν Πλάκα του ορίου Σοχάς του δήμου Σπάρτης»¹⁴⁸ και το «εις την θέσιν Δίρρευμα του ορίου Καστανιάς του δήμου Καστορίου»¹⁴⁹.

149. «…ο Παν. Καύκαλης, εφορεύων Γραμματεύς Λακεδαίμονος, κάτοικος Σπάρτης, χορηγεί την άδειαν προς τον Παν. Κουτρουμπή, υλοτόμο, κάτοικο Καστανιάς του δ. Καστορίου, ν’ αναγείρη υδροπριόνην εις την θέσιν Δίρρευμα του ορίου Καστανιάς του δ. Καστορίου και να υλοτομή εις το αυτόθι δάσος επί τρία ολόκληρα έτη υπό τους εξής όρους και υποχρεώσεις. Ο μνησθείς υλοτόμος θέλει κατέχει την παρ’ αυτού κατασκευασθησομένην υδροπριόνην επί τρία ολόκληρα έτη, μετά το τέλος των οποίων υποχρεούται να παραδώση αυτήν εις τον αρμόδιον υπάλληλον, ήτοι τον οικονομικόν έφορον ή τον αντιπρόσωπον αυτού εν καλή καταστάσει μεθ’ όλων των εργαλείων και μηχανών, χωρίς να έχωσιν ανάγκην μηδεμιάς επισκευής. Ο αυτός υλοτόμος υποχρεούται να υλοτομή τα γηραιά και άχρηστα δένδρα, τα οποία επί τόπου θέλουν σφραγίζεσθαι από τον δασονόμον ή τον αντιπρόσωπον αυτού με την δασικήν σφύραν, να πληρώνη εις το αρμόδιον ταμείον τους της ξυλείας φόρους επί τη βάσει των εκδοθησομένων αδειών υλοτομίας, να μη μεταφέρη εκ του μνησθέντος δάσους την υλοτουμένην ξυλείαν, ειμή όταν αύτη καταμετρηθή και σφραγισθή παρά του δασονόμου. Υπόσχεται δε να αποζημιή το Δημόσιον δια πάσαν βλάβην ή φθοράν, ήτις ήθελε προξενηθή παρ’ αυτού ή των συντρόφων του ή των υπηρετών του, είτε εξ εμπρησμού ή εξ άλλης αιτίας εις το δάσος περί ου πρόκειται…».
ΑΣ. Κων. Δημόπουλου, αρ. συμβ. 6197/ 1872, ΓΑΚ- ΑΝΛ. 150. ΑΣ. Κων. Βραχνού, αρ. συμβ. 1

* WillDurant: Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού, τόμος Δ΄,  σελ. 729)

Πηγή φωτογραφίες και περισσότερες πληροφορίες:https://www.archaiologia.gr/blog/2015/08/13/%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AC%CE%BD%CE%B9-%CE%BD%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%80%CF%81%CE%AF%CE%BF%CE%BD%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%B2%CE%B9/